25 maja 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 odbył się pokaz filmów dokumentalnych „Sądy Ściśle Tajne” w reżyserii Rafała Geremka. Wydarzenie poświęcono pamięci rotmistrza Witolda Pileckiego w 78. rocznicę jego śmierci.

Przedstawiony dokument filmowy ukazuje mechanizmy funkcjonowania stalinowskiego sądownictwa oraz rolę tzw. sądów tajnych w prześladowaniu polskich patriotów po II wojnie światowej. Twórcy filmu przedstawili sposób działania aparatu represji, który pod pozorem „legalnych” procedur sądowych służył eliminowaniu przeciwników politycznych reżimu komunistycznego. Szczególną uwagę poświęcono przebiegowi dochodzeń i procesów, sfabrykowanym oskarżeniom a także odpowiedzialności sędziów w systemie terroru państwowego.

Projekcji towarzyszyła ekspozycja, autorstwa Piotra Życieńksiego, portretów osób skazanych i straconych w wyniku śledztw oraz procesów prowadzonych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa. Wystawa stanowiła ważne dopełnienie filmu, przypominając o indywidualnych losach ofiar stalinowskich represji.

Po seansie odbyła się debata z udziałem sędziego Sądu Najwyższego Wiesława Kozielewicza i dr. Bartosza Kapuściaka (Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL), prowadzona przez red. Rafała Dudkiewicza. Rozmowa stała się okazją do pogłębienia tematu i przedstawienia szerszego kontekstu kwestii poruszanych w filmie. Rozmówcy naświetlili losy ofiar systemu komunistycznego a także podkreślali znaczenie rozliczenia winnych i pamięci historycznej we współczesnej debacie publicznej.

Sędzia Wiesław Kozielewicz przedstawił genezę funkcjonowania sądów tajnych, rolę sędziów zaangażowanych w wydawanie wyroków i problem odpowiedzialności za tzw. zbrodnie sądowe okresu stalinowskiego. Zwrócił również uwagę na znaczenie dokumentów sądowych i materiałów archiwalnych w popularyzowaniu wiedzy o represjach komunistycznych.

Dr Bartosz Kapuściak przedstawił realia życia więźniów osadzonych przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Opowiedział o warunkach panujących w więzieniu, metodach przesłuchań i przebiegu egzekucji wykonywanych na osobach skazanych przez komunistyczne sądy.

Dziękujemy przedstawicielom Sądu Najwyższego oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL za uświetnienie wydarzenia swoją obecnością oraz  wszystkim przybyłym gościom za obecność i pamięć.

Dyskusja po pokazie filmu będzie wkrótce dostępna na kanale IPNtv.

Zdjęcia: Piotr Życieński (IPN).