20 sierpnia 2026 roku, w 82. rocznicę zdobycia gmachu PAST-y, w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się wyjątkowe spotkanie „Skarby z piwnic i barykad”. Jego bohaterami byli uczestnicy Powstania Warszawskiego – Danuta Dworakowska ps. „Lena” oraz Jan Witkowski ps. „Jaś” – którzy podzielili się osobistymi wspomnieniami z dni walki o Warszawę.
Danuta Dworakowska miała zaledwie 16 lat, gdy jako sanitariuszka zaangażowała się w Powstanie Warszawskie. Jan Witkowski był jeszcze młodszy – miał 12 lat i pełnił funkcję łącznika. Ich wspomnienia pozwoliły spojrzeć na powstańczą rzeczywistość z perspektywy nastolatków, którzy w dramatycznych okolicznościach musieli szybko dorosnąć.
Podczas spotkania weterani opowiadali o pierwszych dniach Powstania, swoich drogach do konspiracji i momentach, w których przyszło im włączyć się do walki. Mówili także o codzienności mieszkańców walczącej Warszawy – życiu w piwnicach, przemieszczaniu się kanałami oraz nieustannym zagrożeniu. W ich relacjach nie zabrakło również chwil wytchnienia i drobnych przejawów normalności. Jednym z takich wspomnień była gra na fortepianie podczas mszy świętych, która choć na chwilę pozwalała zapomnieć o wojennej rzeczywistości.
Spotkanie otworzyła dyrektor Centralnego Przystanku Historia Anna Putkiewicz, a debatę poprowadził red. Krzysztof Świątek. O jednym z najważniejszych wydarzeń sierpnia 1944 roku – operacji zdobycia gmachu PAST-y – opowiedział dr Michał Zarychta z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie. Przedstawił przebieg walk o budynek oraz znaczenie jego zdobycia dla powstańców.
Szczególnym elementem spotkania była prezentacja unikatowych pamiątek związanych z Powstaniem Warszawskim. Swoje zbiory przedstawili Bogdan Bednarczyk – współtwórca Muzeum Pamięci Powstania Warszawskiego i prekursor działalności rekonstruktorskiej związanej z Powstaniem Warszawskim – oraz Tomasz Karasiński ze Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Radosław”.
Wśród zaprezentowanych przedmiotów znalazły się niezwykle cenne świadectwa powstańczej codzienności, m.in. czapka harcerska należąca do Tadeusza Zawadzkiego „Zośki” oraz kapliczka powstańcza. Szczególne emocje wzbudził niewielki medal wykonany z kawałka sukna i skóry, odnaleziony podczas ekshumacji anonimowego grobu. Umieszczona na nim inskrypcja – „11-letniemu Jasiowi za odwagę” – przypomina o najmłodszych uczestnikach Powstania i ich udziale w walce.
Spotkanie „Skarby z piwnic i barykad” było nie tylko okazją do wysłuchania bezpośrednich świadectw uczestników Powstania Warszawskiego. Było również spotkaniem z materialnymi śladami historii – przedmiotami, które przetrwały 1944 rok i do dziś pozwalają lepiej zrozumieć doświadczenie pokolenia walczącej Warszawy.
Zapraszamy do obejrzenia wystawy ze zbiorami Muzeum Pamięci Powstania Warszawskiego oraz Grupy Historycznej „Radosław” w Centralnym Przystanku Historia. Ekspozycja dostępna: poniedziałek–sobota, godz. 10.00–18.00 przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie.
