W 1945 r. zakończyła się II wojna światowa – najbardziej krwawy konflikt w dziejach ludzkości. Po prawie sześciu latach Polska została uwolniona od niemieckiej okupacji. Mimo to obywatele Rzeczypospolitej tak ciężko doświadczani przez brunatnych i czerwonych zbrodniarzy nie mogli czuć się ludźmi wolnymi. Nadchodzący ze wschodu Sowieci ustanowili bowiem w Polsce kolejną okupację…

O tym jak faktycznie wyglądał rok 1945 na polskich ziemiach, opowiada najnowszy cykl etiud filmowych, przygotowanych przez Biuro Badań Historycznych IPN. W tych krótkich filmach naukowcy z Instytutu Pamięci Narodowej opowiedzą, w jaki sposób Sowieci zachowywali się wobec polskiego społeczeństwa, a także jak polski naród zareagował na aktywność czerwonych okupantów.

 

Odcinek 6: „Rozbicie aresztu w Radomsku”

Największą i najbardziej spektakularną operacją zbrojną przeprowadzoną przez Konspiracyjne Wojsko Polskie był atak na Radomsko w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego, znajdującego się przy budynku magistratu.

W wyniku przeprowadzonej koncentracji w akcji wzięły udział oddziały por. Jana Rogulki „Grota”, por. Henryka Glapińskiego „Klingi”, ppor. Władysława Kuśmierczyka „Longinusa”, sierż. Tomasza Szczęsnego „Tygrysa”, w sumie liczące niemal 170 żołnierzy. Całością dowodził por. „Grot”.

Choć w trakcie rozpoczętej ok. godz. 1 w nocy operacji nie udało się wykonać części z założonych zadań, zrealizowano główny cel akcji. 20-osobowa grupa ppor. „Longinusa” wysadziła żelazną bramę i drzwi prowadzące na dziedziniec aresztu miejskiego od strony ul. Narutowicza. Po obezwładnieniu niewielkiej liczby strażników, uwolniono 57 więźniów. Po niemal dwóch godzinach oddziały rozpoczęły wycofywanie się z Radomska.

W trakcie szeroko zakrojonych działań pacyfikacyjnych po rozbiciu radomszczańskiego więzienia zatrzymano wielu członków KWP, którzy w trakcie brutalnego śledztwa byli przesłuchiwani również przez sowieckich śledczych. Siedemnastu z zatrzymanych, w tym por. Jan Rogulka „Grot”, zostało osądzonych 7 maja w sali kina „Wolność” w Radomsku przez sąd doraźny KBW, występujący pod szyldem Sądu Okręgowego w Częstochowie. Dwunastu z nich skazano na śmierć i dwa dni później zamordowano.

Premiera na kanale IPNtv 21 maja 2025 r. o godz. 15.00: https://youtu.be/Z19CfjMqud4