W dniach 8–9 maja 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbędzie się konferencja naukowa „Okupacja w Polsce w latach 1939–1945". Konferencja jest organizowana z okazji 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej w Europie.

 

Celem konferencji jest przedstawienie poszczególnych represji niemieckich i sowieckich wobec Polaków i Żydów, ukazanie rzeczywistości okupacyjnej w różnych regionach Polski, a także omówienie strat osobowych i materialnych poniesionych przez państwo polskie w czasie II wojny światowej.

W czasie dwudniowej konferencji przedstawiciele czternastu instytucji naukowych w ramach jedenastu paneli ukażą poszczególne aspekty okupacji w Polsce: niemieckie struktury wojskowe, policyjne i cywilne, zbrodnie przeciwko inteligencji, prześladowanie Kościoła katolickiego w czasie II wojny światowej, życie codzienne, represje wobec mieszkańców wsi, działalność polskiego podziemia, zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce, straty osobowe i materialne, Zagładę Żydów, terror niemiecki na terenie powiatów oraz zagadnienia związane z wkroczeniem Armii Czerwonej i rozliczeniem zbrodni niemieckich.

Konferencja naukowa jest organizowana w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN: II wojna światowa oraz Zespołu Pełnomocnika Prezesa IPN do spraw badań nad terrorem okupacyjnym na ziemiach polskich w latach 1939–1945.

Program konferencji:

8 maja 2025 r.

• 9.00–9.15 – otwarcie konferencji i przywitanie gości
• 9.15–9.30 – dr Tomasz Ceran, Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Bydgoszczy, Genocyd, germanizacja totalna czy (neo) kolonializm? W poszukiwaniu modelu analizy okupacji niemieckiej w Polsce (1939-1945).
• 9.30–9.45 – dr hab. Joanna Lubecka, Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie/Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Kolonia, Nebenland, Grossraum? Status ziem polskich w prawnych i politycznych koncepcjach niemieckich.
• 9.45–10.00 – przerwa

Panel I. Niemieckie struktury wojskowe, policyjne i cywilne w Generalnym Gubernatorstwie

Moderator: dr Konrad Graczyk        

• 10.00–10.15 – dr hab. Tomasz Gajownik, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Dzienniki wojenne niemieckich struktur wojskowych w Generalnym Gubernatorstwie źródłem do dziejów okupacji.
• 10.15–10.30 – dr Maciej Korkuć, Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie/Uniwersytet Ignatianum w Krakowie, Miejsce „granatowej” Polnische Polizei w Ordnungspolizei oraz w hierarchii rasowej niemieckich służb policyjnych Generalnego Gubernatorstwa.
• 10.30–10.45 – dr Karol Dąbrowski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Niemieckie organizacje gospodarcze w systemie eksploatacji ekonomicznej Generalnego Gubernatorstwa.
• 10.45–11.00 – dr Wojciech Wichert, Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie, Niemieckie cywilne struktury polityczne i administracyjne okupowanej Warszawy w latach 1939-1945.
• 11.00–11.15 – dyskusja
• 11.15–11.30 – przerwa

Panel II. Zbrodnie przeciwko inteligencji

Moderator: dr Karolina Trzeskowska-Kubasik        

• 11.30–11.45 – prof. dr hab. Maciej Franz, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Pomiędzy eksterminacją a próbą przetrwania. Losy profesury lwowskiej i wileńskiej w czasie II wojny światowej.
• 11.45–12.00 – dr hab. Przemysław Marcin Żukowski, prof. UJ, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Pracownicy naukowi Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie ofiary wojny i okupacji.
• 12.00–12.15 – dr hab. Grzegorz Bębnik, Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach, Intelligenzaktion w rejencji katowickiej na przykładzie powiatu pszczyńskiego.
• 12.15–12.30 – dr Marcin Przegiętka, Instytut Pamięci Narodowej, Nadzwyczajna Akcja Pacyfikacyjna w Generalnym Gubernatorstwie. Konfrontacja stanu badań z dokumentami źródłowymi.
• 12.30–12.45 – dyskusja

Panel III. Kościół katolicki w czasie II wojny światowej

Moderator: dr Marcin Przegiętka     

• 12.45–13.00 – dr hab. Elżbieta Wojcieszyk, Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu, Sytuacja Kościoła Katolickiego w Wartheland w latach 1939-1945 - ogólna charakterystyka.
• 13.00–13.15 – ks. dr Paweł Kostrzewski, Instytut Wyższych Studiów Teologicznych w Częstochowie, Straty osobowe duchowieństwa diecezji częstochowskiej w okresie okupacji niemieckiej.
• 13.15–13.30 – prof. ucz. dr hab. Leszek Zygner, Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie, Diecezja płocka pod okupacją niemiecką (1939-1945) – straty osobowe i materialne.
• 13.30–13.45 – dyskusja
• 13.45–14.30 – przerwa

Panel IV. Wokół życia codziennego okupowanej Polski

Moderator: dr hab. Joanna Lubecka 

• 14.30–14.45 – dr hab. Sylwia Grochowina, prof. UMK, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, „Łaska i niełaska wroga”. Kadry z życia codziennego Polaków w okupowanym przez Niemców Toruniu na podstawie dziennika Eugeniusza Przybyła.
• 14.45–15.00 – dr Anna Czocher, Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie/Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Przedsięwzięcia charytatywne jako sposób ograniczania skutków terroru podczas okupacji niemieckiej.
• 15.00–15.15 – dyskusja

Panel V. Wieś polska w czasie okupacji niemieckiej

Moderator: dr Anna Czocher

• 15.15–15.30 – dr Tomasz Domański, Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Kielcach, Okupacja niemiecka na wsi dystryktu radomskiego w świetle protokołów posiedzeń sołtysów 1939-1945.
• 15.30–15.45 – dr hab. Jerzy Gapys, prof. UJK, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Akcja kontyngentowa w świetle akt gminnych na terenie dystryktu krakowskiego 1939-1945. Zarys problematyki badawczej.
• 15.45–16.00 – Kamil Kopera, Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju, Okupacyjny terror wobec ludności polskiej w powiecie biłgorajskim w perspektywie żydowskich relacji.
• 16.00–16.15 – dyskusja

Panel VI. Działalność polskiego podziemia

Moderator: dr Rafał Drabik  

• 16.15–16.30 – dr Rafał Sierchuła, Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu, Represje wobec ruchu narodowego na ziemiach wcielonych do Rzeszy podczas II wojny światowej.
• 16.30–16.45 – dr Mirosław Węcki, Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach/Uniwersytet Śląski w Katowicach; Tajna Polska Organizacja Niepodległościowa – nieznana komórka polskiego oporu na Górnym Śląsku (1940-1941).
• 16.45–17.00 – dr hab. Anna Pachowicz, prof. AT, Akademia Tarnowska w Tarnowie, Działalność Inspektoratu AK Tarnów w latach II wojny światowej (wybrane zagadnienia).
• 17.00–17.15 – dyskusja

 

9 maja 2025 r.

Panel VII. Zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce

Moderator: dr hab. Piotr Majewski   

• 9.00–9.15 – dr Izabela Mazanowska, Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Bydgoszczy, Zbrodnia pomorska w powiecie włocławskim - specyfikacja regionu.
• 9.15–9.30 – dr Izabella Kopczyńska, Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu, Germanizacja dzieci polskich z Kraju Warty podczas II wojny światowej.
• 9.30–9.45 – dr Beata Kozaczyńska, Uniwersytet w Siedlcach, Śmiertelność dzieci w obozie przejściowym w Zamościu (UWZ-Lager Zamosc) w latach 1942-1943.
• 9.45–10.00 – dr Dorota Skakuj, Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju, Obraz wysiedleń i pacyfikacji ludności polskiej w czasie akcji Werwolf na podstawie relacji i wspomnień.
• 10.15–10.30 – dr Dominika Pasich, Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie, Arcybestia dr Werner Beck. Lekarz, nieukarany zbrodniarz niemiecki.
• 10.30–10.45 – dyskusja

Panel VIII. Straty osobowe i materialne

Moderator: dr Karolina Trzeskowska-Kubasik        

• 10.45–11.00 – dr Bartosz Janczak, Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi, Polegli w powstaniu warszawskim synowie oficerów Wojska Polskiego. Studium przypadków.
• 11.00–11.15 – Zdzisław Jurkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Lista ofiar obozu ZAL Płaszow i KL Płaszow oraz w jego podobozach Julag I, Julag II, Julag III. Egzekucje zbiorowe, zabójstwa indywidualne, śmierć z powodu warunków obozowych.
• 11.15–11.30 – dr hab. Piotr Majewski, prof. UKSW, Instytut Pamięci Narodowej/Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Straty dóbr kultury – dokumentacja i restytucja.
• 11.30–11.45 – dr hab. Robert Jastrzębski, prof. UW, Uniwersytet Warszawski w Warszawie, Straty materialne i biologiczne państwa polskiego w latach 1939-45 w świetle ustaleń Biura Odszkodowań Wojennych.
• 11.45–12.00 – dyskusja
• 12.00–12.30 – przerwa

Panel IX. Zagłada Żydów

Moderator: dr Tomasz Bereza          

• 12.30–12.45 – dr Alicja Gontarek, Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie/Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Protokoły konferencji sołtysów jako źródło do badań roli i znaczenia urzędów gmin wiejskich w niemieckiej polityce Zagłady w dystrykcie lubelskim (1939-1944) – ujęcie mikrohistoryczne.
• 12.45–13.00 – dr Soraya Kuklińska, Instytut Pamięci Narodowej, 727 Infanterie Regiment. Masowe egzekucje ludności żydowskiej na obszarze Nowogródczyzny.
• 13.00–13.15 – dr Damian Sitkiewicz, Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie, Rola SS- Sturmbannfuhrera Hermann Höfle w realizacji Akcji „Reinhardt” w Generalnym Gubernatorstwie.
• 13.15–13.30 – dr Paweł Glugla, „Stadt Tarnow ist Juderein". Niemiecka akcja "Reinhardt" w Tarnowie. Zapisy pamięci ocalałych.
• 13.30–13.45 – dyskusja
• 13.45–14.15 – przerwa

Panel X. Terror niemiecki w Polsce powiatowej

Moderator: dr Damian Sitkiewicz    

• 14.15–14.30 – dr Karolina Trzeskowska-Kubasik, Instytut Pamięci Narodowej, Miejsca kaźni na terenie Kreis Jędrzejów w latach 1939-1945.
• 14.30–14.45 – dr Tomasz Bereza, Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie, Nie tylko „Anna Kasarnia”. Miejsca kaźni na terenie okupacyjnego powiatu jarosławskiego (Kreis Jaroslau) w latach 1939–1944.
• 14.45–15.00 – Piotr Kapusta, Muzeum Krakowa – oddział Muzeum Nowej Huty, Robotnicy przymusowi na rzecz III Rzeszy z terenów podkrakowskiej gminy Czernichów w powiecie krakowskim.
• 15.00–15.15 – dr Rafał Drabik, Instytut Pamięci Narodowej, Niemiecki system obozów na terenie powiatu biłgorajskiego.
• 15.15–15.30 – dyskusja

Panel XI. Rok 1945 na ziemiach polskich

Moderator: dr Konrad Graczyk

• 15.30–15.45 – Paweł Żołądek, Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Kielcach, Ściganie strażników Werkschutzu odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione w obozie pracy przy fabryce Hasag w Skarżysku-Kamiennej w latach 1940-1944.
• 15.45–16.00 – prof. dr hab. Mirosław Golon, Instytut Pamięci Narodowej, Delegatura w Bydgoszczy/Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Rabunki, represje, zbrodnie kryminalne. Pozamilitarne aspekty działalności Armii Czerwonej i NKWD w zachodniej części ziem polskich w ostatnich miesiącach II wojny światowej (styczeń – maj 1945 r.).
• 16.00–16.15 – dyskusja

Zakończenie konferencji: dr Konrad Graczyk.